در همین زمینه پایگاه اطلاع رسانی حیات گفتگویی را با دکتر خسرو جدیدی فوق تخصص قرنیه انجام داده است که برای اولین بار با عمل  پیوند سلول های بنیادی قرنیه چشم، توانست بینایی را به جانبازان شیمیایی زیادی برگرداند.   کدامیک از سلاح های شیمیایی بیشترین عوارض را بر روی چشم دارد؟   گاز خردل یکی از سلاحهای شیمیایی است که بارها در طول جنگ از سوی رژیم بعث علیه ایران به کار گرفته شد این گاز عوارض گسترده ای بر روی چشم، ریه و پوست دارد.عوارض ناشی از این گاز به صورت کوتاه مدت و درازمدت در مصدومین شیمیایی قابل مشاهده است و به دلیل گذشت چند دهه از جنگ، در حال حاضر ما شاهد بروز عوارض بلند مدت و دیررس این گاز هستیم که به صورت مزمن در آمده است. این عوارض هر چند وقت یک بار عود می کند و جانبازان عزیز را با مشکلات بسیار زیاد و غیر قابل تحملی مواجه می سازد.   عوارض بلند مدت گاز خردل از کجا ناشی می شود؟   گاز خردل در بدن ماندگاری دارد این گاز با سلول های بنیادی بعضی از اعضای  بدن مانند چشم، ریه و پوست  ترکیب و هر از چند گاهی به دلایل نامشخصی دوباره فعال و باعث عود عوارض می شود.لازم به ذکر است که تاثیر این گاز در محیط  بعد از طی مدت زمانی به خاطر بارندگی از بین می رود.   چه تعداد از جانبازان شیمیایی که با گاز خردل مصدوم شده اند دارای عوارض بلند مدت چشمی هستند؟ علایم بالینی این عوارض چیست؟   حدود یک درصد از این عزیزان  وارد فاز مزمن بیماری می شوند. در این مرحله  بیماری به صورت دوره ای عود می کند و با هر بار عود کردن بخشی از سلول های قرنیه را از بین می برد بنابراین بینایی مختل می شود و اگر درمانی صورت نگیرد نابینایی مطلق را به همراه خواهد داشت. تحمل این عوارض بسیار سخت است  و جانبازان عزیز گاهی  برای درمان، عمل های جراحی متعددی  را متحمل می شوند.   شما اولین کسی که با استفاده از سلول های بنیادی توانستید این عوارض چشمی را درمان کنید و بینایی را به خیلی از این عزیزان برگردانید در این مورد توضیح می دهید؟   در سال ۷۸ برای اولین بار سلول های بنیادی چشم را از یک اهدا کننده زنده به چشم جانباز شیمیایی پیوند زدیم که با نتایج بسیار خوبی روبرو شدیم همچنین پس از عمل، پیوند را در مورد بیماران دیگر مانند افرادی که سوختگی شیمیایی، سوختگی قلیایی و سوختگی اسیدی دارند یا استفاده از مواد شیمیایی خانگی  باعث آسیب هایی در چشمشان شده و نیز تعدادی از بیماری های مادرزادی چشمی انجام دادیم که موفقیت کمتر بود.عمل پیوند در جانبازان شیمیایی بیش از۹۰ درصد می باشد. در ابتدا سلول های بنیادی از یک اهدا کننده زنده ، سپس از یک اهدا کننده تازه فوت شده استخراج و پیوند زده شدند ولی با پیشرفت در مطالعات و تحقیقات با همکاری پژوهشکده رویان ،توانستیم سلول های بنیادی را کشت دهیم و از آن ها استفده کنیم خوشبختانه در حال حاضر، با پیوند سلول های بنیادی، از یک سو عوارض را به تاخیر انداخته و از سوی دیگر از نابینایی جلوگیری کرده ایم. بنابراین مشکلی که تا قبل از این،  باعث نابینایی برخی مصدومین عزیز ما شده بود رفع شده است.   آیا قبل از شما در این زمینه کاری در دنیا انجام شده بود؟   تحقیقات و دست یافته های علمی ما در این زمینه، جهانی و قابل استناد است  چون مصدومین شیمیایی گاز خردل و به تبع آن عوارض چشمی مزمن آن، فقط در ایران هستند.   چه عوارض چشمی دیگری در  مصدومین شیمیایی قابل مشاهده است؟   عارضه دیگر التهاب لبه پلک است که با تحقیقاتی که صورت گرفت عوامل این عارضه شناسایی شده و قابلیت درمان پیدا کرده اند.در حال حاضر با مرکز رویان در حال  ساخت قطره ای برگرفته از پرده جنینی هستیم که نتایج اولیه  آن برای درمان مثبت بوده است اما برای رسیدن به قطعیت در درمان، زمان لازم داریم. تیم تحقیقاتی ما با همکاری برخی دیگر از تیم های تحقیقاتی در ارتباط با خشکی چشم جانبازان شیمیای نیز پژوهش های زیادی انجام داده است و در همین راستا طبق پژوهشی به این نتیجه رسیدیم که  یکی از قطره های چشمی به نام (سایکلوسپورین پنج صدم درصد) در درمان خشکی چشم این عزیزان موثر است. باید توجه داشت، برای درمان عوارض چشمی این مصدومین نمی توان از داروهای  معمول استفاده کرد چرا که به خاطر حساسیت چشم ایشان، گاهی ممکن است عارضه شدت بیشتری پیدا کند.   چه دستاوردهای دیگری در این زمینه داشته اید؟   تکنیک های جراحی ما در زمینه پیوند قرنیه پیشرفت های زیادی داشته است به طوری که به جای پیوند کامل قرنیه، جراحی لایه ای قرنیه انجام می شود. من امروز می توانم به طور یقین بگویم که پیشگیری از نابینایی مصدومین شیمیایی چشمی با عمل های متعدد امکان پذیر شده است.    تحقیقات و پژوهش دیگر ما انجام عمل پیوند قرنیه مصنوعی در جانبازان است که این عمل بر روی چشمان دو جانباز با موفقیت انجام شده و نتایج مثبتی هم داشته است اما برای حصول نتایج قطعی باید چند سال بگذرد. لازم به ذکر است که  این عمل بر روی چشمهایی که دچار سوختگی ناشی از مواد شیمیایی مثل اسید شده اند نیز می تواند انجام شود و از ضایعات و عوارض آن بکاهد یا آن را درمان کند. ما همچنین با بررسی مشخصات بیومکانیک قرنیه جانبازان ، بر خلاف پیش زمینه قبلی متوجه شدیم قرنیه این عزیزان نازک، حساس، نرم و آسیب پذیر است.این یافته می تواند به ما در درمان عوارض کمک بسیاری کند. مقاله مستخرج از این تحقیق قرار است در یک مجله معتبر دانش پزشکی به چاپ برسد.   شما در جنگ حضور داشتید در آن زمان آموزشی برای مواجهه با سلاح های شیمیایی وجود داشت؟   من چند سال جبهه بودم و در زمان استفاده از بمب های شیمیایی حضور به اتفاق دکتر فروتن حضور داشتیم ولی متاسفانه اطلاعاتی از این سلاح ها نداشتیم برای اطلاع از این نوع سلاح ها و نحوه مواجهه با آن ها به تهران آمدیم و پس از جستجوی زیاد در کتابخانه ها ، منابعی را در این زمینه یافتیم و پس از مطالعه راههای کاهش عوارض این سلاح ها که مهمترین ان ها شستشو با آب است راهی جبهه شدیم و خوشبختانه توانستیم از عوارض حاد این سلاح ها با انجام کارهایی پیشگیری کنیم. به عنوان مثال حمام صحرایی متشکل از یک منبع بزرگ آب و 18 دوش به صورت موازی  درست کردیم که  رزمندگانی که در معرض بمبهای شیمیایی قرار گرفته بودند از یک طرف وارد و پس از عبور از زیر این دوش ها و شستشوی کامل از طرف دیگر خارج می شدند، همین کار ساده باعث شسته شدن گاز از روی بدن به ویژه  نقاط حساس مثل چشم،کشاله ران و ... جلوگیری از آسیب جدی به رزمندگان شد و مشاهده این مجروحان شیمیایی از نزدیک و لمس رنج و دردی که آن ها می کشند باعث شد که در راه تلاش برای کاهش آلام ان ها مصمم تر شویم و اکنون هدف اصلی ما بهبود سطح زندگی جانبازان شیمیایی با کنترل و درمان عوارض ناشی از سلاح های شیمیایی است.